Jugoslovenski sistem

Jugoslovenski sistem je varijanta kraljeve indijske odbrane u kojoj crni na beli fijanketo odgovara potezom ...c5. Beli razvija lovca na g2, a crni odmah pritiska pešaka d4.

Ovde ga predstavljamo kao deo jugoslovenskog šahovskog nasleđa. Vezu sa srpskim šahom pokazuju partije Svetozara Gligorića i Borislava Ivkova koje slede: Gligorić i Ivkov igraju sistem crnim, dok ga Ivkov protiv Talja ispituje belim figurama. Te partije pokazuju njihov doprinos praksi ove varijante, ali same po sebi ne utvrđuju ko ju je prvi razradio ili joj dao ime.

U klasifikaciji šahovskih otvaranja ovaj sistem i njegove grane nalaze se pod oznakama E64–E66. Naziv jugoslovenski ovde označava širi istorijski okvir. To što je ECO izdanje beogradskog Šahovskog informatora nije samo po sebi dokaz da je naziv nastao u Beogradu.

Šta crni zapravo hoće sa 6...c5? Postavlja belom pitanje na koje nema udoban odgovor, i otvara dve slike. Ako beli zatvori centar sa 7.O-O Nc6 8.d5, dobija se benoni struktura: skakač skače na a5 da grize pešaka c4, sledi ...a6, ...Rb8 i pešačka lavina ...b5 na damino krilo, dok lovac sa g7 gleda niz dugu dijagonalu. Ako beli razmeni sa 8.dxc5 dxc5, tabla se otvara, dame često lete napolje, a crni pritiska po d-liniji i po polju d4. Dve slike, jedna filozofija: mirno otvaranje pretvoriti u borbu u kojoj crni ima jasan plan, a beli mora da pazi.

Najbolji test svakog sistema jeste - koga njime obaraš. Beograd, 1956, meč Jugoslavija–SSSR. Crne figure drži Gligorić, bele Tigran Petrosjan, čovek koji će za sedam godina postati prvak sveta i kome je odbrana bila tvrđava. Gliga igra čist jugoslovenski recept: ...c5, pa ...Na5, pa ...e6 da uzdrma d5, pa ...Rb8 i ...b5. A onda, dok Petrosjan brani, dolazi eksplozija na oba kraja table odjednom.

Sistem ume i da napada i da brani, što pokazuju i Ivkovljeve partije sa obe strane table. Borislav Ivkov, rođen u Beogradu 1933, prvi svetski juniorski prvak u istoriji (Birmingem, 1951), tokom karijere je oborio petoricu prvaka sveta. Jednog od njih, Mihaila Talja - mađioničara iz Rige koji je samo koju godinu ranije nosio krunu - dočekao je baš u jugoslovenskom sistemu, ovog puta belim, u liniji razmene 8.dxc5. Tamo gde Talj traži vatromet, Ivkov nudi hladan, tehnički mrak: skakača na d5, pa suvu završnicu i prohodne pešake.

A evo Ivkova i sa crne strane, tamo gde sistem i živi. Bejvervejk, 1966, protiv holandskog velemajstora Jana Hejna Donera. Ivkov razvija čitav program napamet: ...Na5 na pešaka c4, pa ...a6, ...Rb8 i tematsko ...b5. Damino krilo se pokreće kao lavina, jedan crni pešak stiže do c3 i tamo sedi kao kost u grlu sve do završnice, gde skakač i prohodni pešaci dovršavaju posao.

U ove tri partije vide se različite mogućnosti Jugoslovenskog sistema: Gligorić napada centar i damino krilo, Ivkov belim prelazi u povoljnu završnicu, a crnim pokazuje snagu proboja ...b5.

Kad sledeći put sretnete raspored g3 i Bg2, obratite pažnju na odgovor ...c5. Odluka belog da zatvori centar sa d5 ili razmeni na c5 određuje kakva će borba uslediti.